โดย อิสระ ชูศรี

“ทางตันของงานวิจารณ์ภาพยนตร์: ขาเชียร์พีอาร์ + คุรุแก่กล้า VS คนเศร้าเพราะรัก (หนังเล็ก)”

โดย อาดาดล อิงคะวณิช

ฟังที่นี่

Readjournal 1.

Readjournal 2.

Readjournal 3.

Readjournal 4.

ภารกิจของการวิจารณ์วรรณกรรมและภาพยนตร์

พบกับ

“เขาวงกตของการอ่าน และกิจที่ไม่เสร็จของการวิจารณ์”

โดย อิสระ ชูศรี

“ทางตันของงานวิจารณ์ภาพยนตร์: ขาเชียร์พีอาร์ + คุรุแก่กล้า VS คนเศร้าเพราะรัก (หนังเล็ก)”

โดย อาดาดล อิงคะวณิช

ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นโดย ไอดา อรุณวงศ์ บรรณาธิการวารสาร “อ่าน”

ดำเนินการเสวนาโดย วีระศักดิ์ กีรติวรนันท์

วันพฤหัสบดีที่ 28 สิงหาคม 2551
เวลา 13.00 - 16.00 น.
ณ ห้องกระจก คอมม่อนรูมริมน้ำ
ชั้น 1 ตึกคณะศิลปศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์

• อ่านอะไร(ในความหมายถึง ทั้งนิตยสารและในหนังสือเล่มโดยทั่วไป)
• อ่านทำไม
• อ่านแล้วได้อะไร
• และคาดหวังจะอ่านอะไรต่อไปในอนาคต

ในการเสวนาจะจัดขึ้น ณ สมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย บ้านเลขที่ ๓๑ ซอยเทวรัตน์ ถนนกรุงเทพ-นนทบุรี ๓๓ บางซื่อ กรุงเทพฯ โดยนายกสมาคมนักเขียนฯ ขอเชิญชวนบรรณาธิการและนักอ่านเข้าร่วมเสวนาเปิดใจและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น กันในฐานะนักอ่าน ซึ่งจัดทั้งหมด ๕ ครั้ง ครั้งละ ๓๐ คน

โดย ได้จัดแบ่งกลุ่มนักอ่านตามประเภทของนิตยสาร ดังนี้

ครั้งที่ ๑ นักอ่านแฟนพันธุ์แท้เรื่องสังคมและการเมือง

แฟนของ มติชนสุดสัปดาห์/เนชั่นสุดสัปดาห์/กรุงเทพธุรกิจ/สยามรัฐสัปดาหวิจารณ์/โวต/ฟ้าเดียวกัน ฯลฯ และนักอ่านทั่วไป

วันเสาร์ที่ ๑๖ สิงหาคม ๒๕๕๑ ๑๓.๐๐ น. - ๑๗.๐๐ น.

ติดต่อ สอบถามและสมัครเข้าร่วมเสวนาได้ที่ ผู้ประสานงาน ขจรฤทธิ์ รักษา ๐๘๑-๖๙๒๓๑๔๒ หรือที่เจ้าหน้าที่สมาคมฯ สราวุธ ๐๒-๙๑๐๙๕๖๕

ดำเนินรายการโดย
เจน สงสมพันธ์/จตุพล บุญพรัด

ครั้งที่ ๒ นักอ่านแฟนพันธุ์แท้เรื่องชีวิตร่วมสมัยและชีวิตนอกกรอบ (วรรณกรรม ศิลปะ ดนตรี เพลง หนัง)

แฟนของ ไฟน์อาร์ต/ศิลปวัฒนธรรม/อักษรสาร/อะเดย์/อันเดอร์กราวด์/อ่าน/ไบโอสโคป/ฟิล์มแมก/ฟิ้ว/ดีดีที/สีสัน/แฮมเบอร์เกอร์/เวย์/ลัช/ราหูอมจันทร์/ช่อการะเกด/รูม/บ้านและสวน ฯลฯ และนักอ่านทั่วไป
จัดวันอาทิตย์ที่ ๓๑ สิงหาคม ๒๕๕๑ ๑๐.๐๐ น. - ๑๗.๐๐ น. อาหารกลางวันฟรี

ติดต่อ สอบถามและสมัครเข้าร่วมเสวนาได้ที่ ผู้ประสานงาน เพชรยุพา บูรณ์สิริจรุงรัฐ ๐๘๙-๙๒๗๓๑๙๖ หรือที่เจ้าหน้าที่สมาคมฯ สราวุธ ๐๒-๙๑๐๙๕๖๕

ดำเนินรายการโดย
รักษ์มนัญญา และเพชรยุพา บูรณ์สิริจรุงรัฐ

ครั้งที่ ๓ สำหรับนักอ่านแฟนพันธุ์แท้หัวใจวัยรุ่นและหนุ่มสาวทันสมัย

แฟนของ ออล/เซเว่นทีน/โคโคโร/เล่มโปรด/ลิซ่า/เฟิร์ส/ชีส/อินแมกกาซีน/เดอะบอย/คลีโอ/จีเอ็ม/เอสไควร์/ครัช/แพรวสุดสัปดาห์/อินสไตล์ ฯลฯ และนักอ่านทั่วไป

จัดวันเสาร์ที่ ๖ กันยายน ๒๕๕๑ ๑๐.๐๐ น. - ๑๗.๐๐ น. อาหารกลางวันฟรี

ติดต่อ สอบถามและสมัครเข้าร่วมเสวนาได้ที่ผู้ประสานงาน เพชรยุพา บูรณ์สิริจรุงรัฐ ๐๘๙-๙๒๗๓๑๙๖ หรือที่เจ้าหน้าที่สมาคมฯ สราวุธ ๐๒-๙๑๐๙๕๖๕

ดำเนินรายการเสวนาโดย
เพชรยุพา บูรณ์สิริจรุงรัฐ/พินิจ นิลรัตน์

ครั้งที่ ๔ สำหรับนักอ่านแฟนพันธุ์แท้ เรื่องชีวิต โลดโผน เริงรมย์

แฟนของ บางกอก/ทานตะวัน/คู่สร้างคู่สม/ภาพยนตร์บันเทิง/แปลก/กอซซิบ/ชีวิตจริง/ต่วยตูน /ฮู (who)/ซู (Zoo) ฯลฯ และนักอ่านทั่วไป

จัดวันอาทิตย์ที่ ๗ กันยายน ๒๕๕๑ (๑๐.๐๐ น.-๑๗.๐๐ น. อาหารกลางวันฟรี)

ติดต่อสอบถามและสมัครเข้าร่วมเสวนาได้ที่ ผู้ประสานงาน สัมพันธ์ ก้องสมุทร ๐๘๙-๔๔๑๓๙๗๘ หรือที่เจ้าหน้าที่สมาคมฯ สราวุธ ๐๒-๙๑๐๙๕๖๕

ดำเนินรายการเสวนาโดย
ธาดา เกิดมงคล สัมพันธ์ ก้องสมุทร

ครั้งที่ ๕ สำหรับนักอ่านแฟนพันธุ์แท้ เรื่องชีวิต ครอบครัว สาระบันเทิง

แฟนของ แพรว/ดิฉัน/พลอยแกมเพชร/ขวัญเรือน/สกุลไทย /กุลสตรี/หญิงไทย/สารคดี /ฅ ฅน /ลิปส์ ฯลฯ และนักอ่านทั่วไป

จัดวันเสาร์ที่ ๑๓ กันยายน ๒๕๕๑ ๑๐.๐๐ น.-๑๗.๐๐ น. อาหารกลางวันฟรี

ติดต่อ สอบถามและสมัครเข้าร่วมเสวนาได้ที่ ผู้ประสานงาน กนกวลี พจนปกรณ์ ๐๘๗-๐๕๔๒๑๗๐ หรือที่เจ้าหน้าที่สมาคมฯ สราวุธ ๐๒-๙๑๐๙๕๖๕

ดำเนินรายการเสวนาโดย
ชมัยภร แสงกระจ่าง กนกวลี พจนปกรณ์

หลัง จากเสวนาทั้ง 5 ครั้งแล้ว สมาคมฯ จะจัดอภิปรายใหญ่อีกครั้งในงานมหกรรมหนังสือแห่งชาติ การจัดเสวนาครั้งนี้ นับเป็นการประเดิมการสัมมนานักอ่านกรุงเทพฯ หลังจากนั้นจะมีการสัมมนาแบบเดียวกันนี้ในส่วนภูมิภาคอีก โดยเวียนจัดไปตามองค์กรนักเขียนหรือสถาบันการศึกษาในส่วนภูมิภาคที่ให้ความ สนใจจะจัดร่วมกับสมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย ทั้งนี้ เพื่อปลุกเร้าให้เกิดความตื่นตัวในหมู่นักอ่าน หลังจากที่ปี ๒๕๕๐ ได้มีการปลุกกระแสวงการวรรณกรรมด้วยการจัดสัมมนานักเขียนสี่ภูมิภาคมาแล้ว

ติดต่อขอจองเข้าร่วมเสวนาได้ที่สราวุธ ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา ๐๒-๙๑๐๙๕๖๕/๐๘๔-๐๑๕๘๕๓๔
เสวนาระหว่างเวลา ๑๐.๐๐ น. - ๑๗.๐๐ น. ยกเว้นครั้งแรก ๑๓.๐๐ - ๑๗.๐๐ น. อาหารว่างและอาหารกลางวัน ฟรี

กว่าชื่น บางคมบาง อาสาสมัครสมาคม
ผู้ประสานงานประชาสัมพันธ์

ดาว์นโหลดเอกสารลงทะเบียน

ก่อนที่งานมหกรรมหนังสือระดับโลกแฟรงก์เฟิร์ตของเยอรมนีจะเริ่มขึ้นระหว่างวันที่ 15-19 ตุลาคม 2551 นี้ งานเทศกาลหนังสือที่ยิ่งใหญ่อีกงานอย่าง London Literature Festival ของอังกฤษนับเป็นงานชิมลางที่จัดขึ้นก่อนระหว่างวันที่ 5-19 กรกฎาคม

ทว่าปีนี้พิเศษกว่าปีก่อนๆ ตรงที่งานดังกล่าวจะร่วมเฉลิมฉลองวาระครบรอบ 40 ปี รางวัลวรรณกรรมอันทรงเกียรติของอังกฤษอย่าง The Booker Prize ที่จะทำพิธีประกาศและมอบรางวัล Best of Booker Prize ในงานนี้ด้วย…จึงน่าลุ้นว่านวนิยายเล่มใดจะคว้ารางวัลเกียรติยศแห่งงาน วรรณกรรมภาษาอังกฤษไปครองได้ในที่สุด

สำหรับรายชื่อนวนิยายที่ผ่านเข้ารอบ Shortlist จำนวน 6 เล่ม จากนวนิยาย Booker Prize 41 เล่มในรอบ 40 ปี ซึ่งประกาศไปแล้วเมื่อวันที่ 12 พฤษภาคมที่ผ่านมานั้น จะถูกนำมากล่าวขวัญถึงเพื่อเฉลิมฉลองวาระพิเศษเช่นนี้ภายในงานด้วย (สาเหตุที่มีนวนิยายถึง 41 เล่มนั้น เป็นเพราะว่ามีอยู่สองปีที่มีนวนิยายได้รับรางวัลร่วมกันสองเล่ม คือในปี 1974 และปี 1992 — The Conservationist ของ Nadine Gordimer นักเขียนหญิงชาวแอฟริกาใต้ และ Holiday ของ Stanley Middleton นักเขียนชาวอังกฤษได้รับรางวัลร่วมกันในปี 1974 และนวนิยาย The English Patient ของ Michael Ondaatje นักเขียนและกวีชาวแคนาดาเชื้อสายศรีลังกา และ Sacred Hunger ของ Barry Unsworth นักเขียนอังกฤษได้รับรางวัลร่วมกันเมื่อปี 1992)

Shortlist ทั้ง 6 เล่มที่ผ่านการคัดสรรมาอย่างเข้มข้นจากนวนิยาย Booker Prize และ (กลายมาเป็น) Man Booker prize (เมื่อ Man Group เข้ามาเป็นผู้สนับสนุนรายใหญ่ในปี 2002) นับตั้งแต่รางวัลนี้ถือกำเนิดขึ้นเมื่อปี 1969 ได้แก่

The Ghost Road, Pat Barker - 1995 (Viking ; paperback Penguin)

Oscar and Lucinda, Peter Carey - 1988 (Faber & Faber ; paperback Faber)

Disgrace, J.M. Coetzee - 1999 (Secker & Warburg ; paperback Vintage)

The Siege of Krishnapur, J.G. Farrell - 1973 (Weidenfeld & Nicolson, paperback Phoenix)

The Conservationist, Nadine Gordimer - 1974 (Cape ; paperback Bloomsbury)

Midnight’s Children, Salman Rushdie - 1981 (Cape ; paperback Vintage)

เมื่อวันที่ 5 กรกฎาคมที่ผ่านมา ซึ่งเป็นวันเปิดงาน London Literature Festival ซึ่งจัดขึ้นที่ Southbank Centre ศูนย์แสดงศิลปะขนาดใหญ่ริมฝั่งแม่น้ำเทมส์ของกรุงลอนดอนนั้น ได้มีการเสวนาหาความกันถึงหนังสือที่ได้รับเกียรติสูงสุดทั้ง 6 เล่มนี้ โดยได้มีการเชื้อเชิญนักเขียนร่วมสมัยชื่อดังหลายคนรวมไปถึงผู้มีชื่อเสียง ในแวดวงศิลปะของอังกฤษมาร่วมอภิปรายกันอย่างคึกคัก

…และในวันที่ 10 กรกฎาคมที่เพิ่งผ่านมา ภายในงานที่ Southbank Centre ก็มีการประกาศยกย่องให้หนังสือ Midnight’s Children ผลงานของ Salman Rushdie เป็นสุดยอดวรรณกรรมได้รับรางวัล Best of Booker ไปในที่สุด

แต่ก่อนหน้านี้นั้น ประธานการอภิปรายในวันที่ 5 กรกฎาคม คือ Razia lqbal นักข่าวสายบันเทิงชื่อดังของบีบีซี โดยในงานนี้แขกผู้ร่วมอภิปรายแต่ละคนจะกล่าวขวัญถึงนวนิยายเล่มที่ตัวเอง ชื่นชอบและเชื่อว่าจะคว้า Best of Booker ไปได้

Edna O’Brien นักเขียนนวนิยายและเรื่องสั้นหญิงชาวไอริชวัย 78 ปี รับหน้าที่ชำแหละนวนิยาย The Siege of Krishnapur ของ J.G. Farrell, Kamila Shamsie นักเขียนสาวชาวปากีสถานจะกล่าวถึงมหากาพย์ยิ่งใหญ่ Midnight’s Children ของ Salman Rushdie ซึ่งก่อนหน้านี้ นวนิยายเล่มนี้คว้ารางวัล Booker of Booker ไปครองมาแล้วในวาระครบรอบ 25 ปีของรางวัลเมื่อปี 1993

Lesley Lokko นักเขียนหญิงลูกครึ่งกานา-สกอต เจ้าของนวนิยายล่าสุด Bitter Chocolate พูดถึง The Conservationist ของ Nadine Gordimer Mark Thwaite สุดยอดมือกีตาร์ของวงร็อคอังกฤษหลายวง รวมไปถึงวงโกธิคร็อคชื่อก้องอย่าง The Mission กล่าวถึง Disgrace ของ J.M. Coetzee และสุดท้ายแขกคนอื่นๆ ร่วมหารือกันถึง Oscar and Lucinda ของ Peter Carey

กิจกรรมจะเริ่มจากผู้ร่วมอภิปรายอ่าน เรื่องย่อจากหนังสือนวนิยาย ต่อด้วยการแสดงทัศนะส่วนตัว เพื่อสนับสนุนรวมไปถึงวิพากษ์วิจารณ์ถึงความเป็นไปได้ที่หนังสือเล่มนั้นๆ จะคว้า Best of Booker Prize จบรายการด้วยการถามผู้เข้าร่วมรับฟังเพื่อทายผลโหวต

หนังสือที่จะได้รับรางวัล Best of Booker Prize นั้น ตัดสินจากผลการโหวตของสาธารณชนจากทั่วโลกเป็นหลัก ซึ่งหลังจากมีการประกาศรายชื่อ Shortlist ทั้ง 6 เล่ม เมื่อวันที่ 12 มีนาคม Man Booker Prize ได้เปิดรับคะแนนโหวตจากนักอ่านทั่วโลกไปจนถึงเที่ยงวันที่ 8 กรกฎาคมนี้ นักอ่านที่สนใจร่วมโหวตหนังสือที่ชื่นชอบที่สุดจาก 6 เล่ม สามารถไปร่วมลงทะเบียนโหวตได้ที่ www.themanbookerprize.com/news/vote คณะกรรมการที่ได้รับการแต่งตั้งให้ทำหน้าที่คัดสรรนวนิยาย 6 เล่มจากจำนวนนวนิยาย Booker Prize ทั้งหมด 41 เล่มในรอบ 40 ปีมาให้นักอ่านทั่วโลกร่วมกันลงคะแนนตัดสิน

ได้แก่ Victoria Glendinning นักเขียนชีวประวัติ นักเขียนนวนิยายและนักวิจารณ์ชื่อดังชาวอังกฤษ ซึ่งทำหน้าที่เป็นประธานตัดสิน ตามมาด้วยนักเขียน นักข่าว และผู้ประกาศข่าวคนดังของอังกฤษ Mariella Frostrup และ John Mullan ศาสตราจารย์ภาควิชาภาษาอังกฤษแห่ง University College, London

น่าสังเกตว่าหนังสือที่ผ่านเข้ารอบมา ทั้ง 6 เล่มนั้น ได้รับการตีพิมพ์ก่อนปี 2000 ทั้งหมดและนักเขียนแต่ละคนก็จัดว่าอยู่ในรุ่นลายคราม แต่ละคนล้วนมีประวัติคว้ารางวัลทรงเกียรติทางวรรณกรรมมาแล้วมากมายแทบทั้ง สิ้น โดยมีนักเขียนรางวัลโนเบลรวมอยู่ด้วย 2 คน คือ Nadine Gordimer นักเขียนหญิงชาวแอฟริกาใต้ เจ้าของรางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรมปี 1991 และ J.M. Coetzee นักเขียนโนเบลปี 2003 ซึ่ง Coetzee นั้น เคยคว้า Booker Prize มาแล้วสองสมัยในปี 1983 จากนวนิยาย Life & Times of Michael K และในปี 1999 จาก Disgrace นั่นเอง

ส่วนนักเขียนรางวัล Booker Prize สองสมัยอีกคนที่ผ่านเข้ามา คือ Peter Carey คว้ารางวัลครั้งแรกเมื่อปี 1988 จาก Oscar and Lucinda และเมื่อปี 2001 จาก True History of the Kelly Gang นวนิยายอิงประวัติศาสตร์ยุคสร้างชาติออสเตรเลีย ซึ่งเล่าผ่านชีวประวัติขุนโจรชาวไอริชนาม Ned Kelly ที่คอภาพยนตร์บ้านเราคงรู้จักกันดี

นวนิยายเล่มเก๋ากึ้กที่สุดในจำนวน 6 เล่มคือ The Siege of Krishnapur ได้ Booker Prize ในปี 1973 ประพันธ์โดย J.G. Farrell นักเขียนชาวอังกฤษผู้เสียชีวิตไปแล้วเมื่อปี 1979 ขณะอายุเพียง 44 ปี ตามมาด้วย The Conservationist ของ Gordimer ซึ่งคว้า Booker Prize ไปเมื่อปี 1974

สำหรับ The Siege of Krishnapur นั้น เป็นหนึ่งในผลงานไตรภาคของนวนิยายเชิงประวัติศาสตร์ของ Farrell ซึ่งอีกสองเล่ม คือ Troubles และ The Singapore Grip นวนิยายทั้ง 3 เล่มล้วนเป็นเรื่องราวอิงประวัติศาสตร์ยุคจักรวรรดินิยมอังกฤษ (Empire Trilogy)

Victoria Glendinning ประธาน กรรมการวัย 71 ให้เหตุผลว่า “มันช่างเป็นประสบการณ์ที่ยอดเยี่ยมสำหรับการย้อนไปอ่านผลงานที่ชนะเลิศ Booker Prize และ Man Booker Prize ทั้งหมดอีกครั้ง และนับเป็นเรื่องที่ยากเข็ญอย่างยิ่งในการควานหาหนังสือเข้ารอบ shortlist แต่พวกเราก็รู้สึกว่านวนิยายทั้ง 6 เล่มที่คัดเลือกมานั้น คือ นวนิยายที่ดีที่สุดที่เขียนขึ้นในรอบ 40 ปีที่ผ่านมา

“ซึ่งแต่ละเล่มก็จะยืนหยัดเพื่อ พิสูจน์กาลเวลาด้วยตัวมันเอง ส่วนหนังสือเล่มใดในจำนวนทั้ง 6 เล่มนี้ จะเป็นหนังสือเล่มที่สำคัญที่สุด ให้ความสำราญใจสูงสุด เพื่อเป็น Best of Booker นั้น ขึ้นอยู่กับผู้อ่านจะตัดสิน”

น่าเสียดายที่นวนิยายแสนประณีตงดงาม ที่โด่งดังในบ้านเราอย่าง The God of Small Things (เทพเจ้าแห่งสิ่งเล็กๆ–แปลโดย สดใส, สำนักพิมพ์ มูลนิธิเด็ก, 2550) ของนักเขียนและนักเคลื่อนไหวหญิงชาวอินเดียผู้กร้าวแกร่งแห่งยุคอย่าง อรุณธาตี รอย เจ้าของนวนิยายรางวัล Man Booker Prize ประจำปี 1997 กลับไม่ผ่านเข้าสู่รอบ shortlist

อีกทั้งเล่มที่ไม่เข้าตากรรมการเช่น กันยังรวมไปถึงนวนิยายชิ้นเยี่ยมอย่าง The Remains of the Days ของ Kazuo Ishiguro นักเขียนอังกฤษเชื้อสายซามูไร (Booker Prize ปี 1989, แปลเป็นภาษาไทยในชื่อ เถ้าถ่านแห่งวารวัน โดย นาลันธา คุปต์, แพรวสำนักพิมพ์, 2549) และนวนิยายขายดี Possession : A Romance (Booker Prize ปี 1990 ถูกนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์ออกฉายเมื่อปี 2002 ในชื่อ ‘Possession’ นำแสดงโดย กวินเน็ธ แพลโธรว์) ของ A.S. Byatt กวีและนักเขียนนวนิยายหญิงโพสต์โมเดิร์นชาวอังกฤษวัย 72 ปี ผู้หาญกล้าออกมาโต้แย้งและตั้งข้อสังเกตเมื่อไม่นานมานี้ในบทบรรณาธิการของเธอในหนังสือพิมพ์ The New York Times ว่า สาเหตุที่หนังสืออย่าง แฮร์รี่ พอตเตอร์ ของเจ.เค. โรว์ลิง ได้รับความนิยมอย่างถล่มทลายไปทั่วโลกนั้น เป็นเพราะ “มันถูกเขียนขึ้นสำหรับคนที่มีจินตนาการถูกจำกัดไว้ด้วยการ์ตูนทางโทรทัศน์ และโลกที่ถูกใส่สีให้เกินจริง (ให้ยิ่งน่าตื่นเต้น โดยไร้ความหวั่นเกรงใดๆ) ผ่านละครน้ำเน่า เรียลลิตี้ทีวี และข่าวกอสซิปคนดัง”

อย่างไรก็ตาม นวนิยาย Booker Prize ที่ขึ้นแท่นได้รับเครดิตไปก่อนใครเพื่อน อย่าง Midnight’s Children ของ Salman Rushdie ที่คว้า Booker of Booker ครั้งแรกไปเมื่อปี 1993 ในวาระครบ 25 ปีนั้น บ่อนรับแทงพนันชื่อดังของอังกฤษอย่างวิลเลี่ยม ฮิล ยกให้มหากาพย์ของ Rushdie นักเขียนชาวอังกฤษเชื้อสายอินเดียวัย 61 ผู้นี้เป็นต่อถึง 6 ต่อ 4 ในฐานะนวนิยายที่มีโอกาสคว้ารางวัลสูงสุดอีกครั้ง ส่วนอันดับสองคือผลงานของ Pat Barker นักเขียนและนักประวัติศาสตร์หญิงชาวอังกฤษวัย 65 อยู่ที่อัตรา 3 ต่อ 1 ตามมาด้วย Peter Carey นักเขียนชาวออสเตรเลียวัย 65 เป็นต่ออยู่ที่อัตรา 4 ต่อ 1

J.M. Coetzee (John Maxwell Coetzee) นัก เขียน นักวิจารณ์ นักวิชาการ และนักแปลวัย 68 ซึ่งเปลี่ยนสัญชาติจากแอฟริกาใต้ไปเป็นพลเมืองออสเตรเลียไปแล้วนั้นเป็นต่อ อยู่ที่ 5 ต่อ 1, Nadine Gordimer วัย 85 เป็นต่ออยู่ที่ 8 ต่อ 1 และสุดท้าย คือ J.G. Farrell ผู้วายชนม์เป็นต่ออยู่ที่ 10 ต่อ 1

สำหรับเรื่องราวอย่างย่อๆ ของนวนิยายภาษาอังกฤษที่โดดเด่นในรอบ 40 ปีของ Booker Prize ทั้ง 6 เล่มนั้นมีดังนี้

1. Pat Barker’s The Ghost Road, 1995

ปี 1918 บิลลี่ ไพรเออร์ เดินทางมาที่ประเทศฝรั่งเศสอีกครั้ง เพื่อเข้ารับการทดลองใช้วิธีบำบัดรักษา ‘อาการผวาสงคราม’ ที่โรงพยาบาลเคร็กล็อกฮาร์ต วอร์ ซึ่งเขาเป็นคนไข้กับวิลเฟร็ด โอเวน เขามีประสบการณ์งดงามหมดจดในช่วงปลายฤดูร้อนอันแสนสุขในชนบท ก่อนที่สงครามครั้งสุดท้ายจะทำลายวงศ์วานว่านเครือของเขาหมดสิ้น ส่วนที่กรุงลอนดอน นักจิตวิทยาของไพรเออร์ คือ วิลเลี่ยม ริเวอร์ส ให้ความสนใจกับคนไข้ใหม่ของตน นั่นคือ ชายหนุ่มทั้งหลายที่ชีวิตและจิตใจแตกสลายยับเยิน เกิดนึกขึ้นมาได้ถึงเมื่อครั้งที่เขาศึกษาเรื่องมานุษยวิทยา เกี่ยวกับสังคมยุคบุพกาลบนเกาะเอ็ดดี้สโตน ก่อนสงครามจะอุบัติขึ้น

2. Peter Carey’s Oscar and Lucinda, 1988

เรื่องเล่าของ Oscar Hopkins ชายผู้มีชีวิตล้มเหลวในอดีตและหันเหตัวเองเข้าสู่โลกของการพนัน กับสาวน้อยชาวออสเตรเลียน Lucinda Leplastrier ทายาทเศรษฐีผู้กำลังจะซื้อโรงงานผลิตเครื่องแก้วแห่งหนึ่ง Lucinda กำลังย้ายไปยังนครซิดนีย์ด้วยความใฝ่ฝันที่จะก่อร่างสร้างฐานด้วยตัวเอง และสร้างยูโทเปียแห่งอุตสาหกรรมขึ้น Oscar พบกับ Lucinda บนเรือที่กำลังมุ่งสู่ออสเตรเลีย

จากนั้นทั้งสองคนพบว่า ต่างคนต่างหมกมุ่นอยู่กับการพนันขันต่อ Lucinda ท้าพนัน Oscar ว่า เขาไม่สามารถนำโบสถ์แก้วจำลองชิ้นหนึ่งจากซิดนีย์ไปส่งยังชุมชนไกลปืนเที่ยง แห่งหนึ่ง ที่ Bellingen เมืองเล็กๆ ในหุบเขาซึ่งอยู่ห่างจากชายฝั่งรัฐนิวซ์เวลส์ขึ้นไป 400 กิโลเมตรได้ และการท้าพนันครั้งนี้เองที่เปลี่ยนแปลงชีวิตคนทั้งสองไปตลอดกาล

นวนิยายเรื่องนี้ได้รับแรงบันดาลใจจาก หนังสือ Father and Son อัตชีวประวัติของ Edmund Gosse กวีชาวอังกฤษที่บรรยายถึงความสัมพันธ์กับบิดา คือ Philip Henry Gosse นักธรรมชาติวิทยาคนดังของอังกฤษช่วงปลายศตวรรษที่ 19 เคยถูกนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์ออกฉายเมื่อปี 1997 ในชื่อเดียวกัน นำแสดงโดย เคต บลังเชตต์ และราล์ฟ ไฟนน์

3. J.M. Coetzee’s Disgrace, 1999

เรื่องราวของ David Lurie ศาสตราจารย์วิชาวรรณกรรมโรแมนติกประจำมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในเมืองเคปทาวน์ วัย 52 ปี ผู้ผ่านการหย่าร้างมาแล้วสองครั้ง มีชีวิตโดดเดี่ยวและไม่พึงพอใจในหน้าที่การงานของตัวเอง David หาความสำราญให้ตัวเองกับโสเภณีคนหนึ่งทุกสัปดาห์ เรื่องเกิดขึ้นเมื่อ David ปฏิเสธที่จะปกป้องตัวเองในกรณีล่อลวงทางเพศนักศึกษาคนหนึ่ง ซึ่งนำไปสู่ความอัปยศอดสู (Disgrace)

เขาเลือกหลบลี้สังคมด้วยการไปพักพิง อยู่ที่ฟาร์มของลูกสาว และที่ฟาร์มแห่งนี้เองที่ดูเหมือนว่า บาดแผลร้ายๆ ในอดีตจะถูกธรรมชาติในชนบทช่วยกล่อมเกลาให้ลบเลือนได้ แต่ความสงบของชีวิตในชนบทก็บังเกิดขึ้นเพียงไม่นานเมื่อเกิดเหตุร้ายขึ้นใน ฟาร์ม ลูกสาวของ David ถูกข่มขืนและตั้งครรภ์ในเวลาต่อมา ส่วนเขาถูกรุมทำร้ายอย่างป่าเถื่อน เขาจึงต้องมีชีวิตราวผู้ถูกลงทัณฑ์จากความอัปยศอดสูอีกครั้ง

4. J.G. Farrell’s The Siege of Krishnapur, 1973

ปี 1857 คือปีแห่งการจลาจลต่อต้านอำนาจครั้งยิ่งใหญ่ของชาวอินเดีย ที่มีต่อเจ้าอาณานิคมอังกฤษ เมื่อทหารมุสลิมกลายร่างเป็นกองโจรกระหายเลือดต่อต้านนายเหนือหัว (ชาวอังกฤษ) ของตน การลุกฮือต่อต้านเริ่มจากเมืองเล็กๆ และค่อยๆ ลุกลามไปทั่วประเทศ การล้อมตีเมืองกฤษณะปุระ (The Siege of Krishnapur) ชุมชนในอาณัติของอังกฤษที่อยู่ห่างไกลเข้าไปในอนุทวีปเกิดขึ้นก่อนหน้าการ ลุกฮือ และก่อเหตุสังหารหมู่ครั้งใหญ่ ที่เมือง Captainganj ไม่กี่สัปดาห์

ข่าวลือเรื่องการต่อสู้กันอย่างรุนแรง แพร่สะพัด แต่ชาวอังกฤษในชุมชนอาณานิคมแห่งนี้ ยังคงเชื่อมั่นในกองทัพของตน และเหนือสิ่งอื่นใดคือความสูงส่งกว่าทางศีลธรรม แต่เมื่อพบว่าตัวเองอยู่ภายใต้การโอบล้อมจริงๆ นั้น พวกเขาก็พบกับใบหน้าที่แท้จริงของอาณานิคมของตนเอง ซึ่งครั้งหนึ่งเคยมองว่าป่าเถื่อน งุ่มง่าม และระทมทุกข์

5. Nadine Gordimer’s The Conservationist, 1974

Mehring คือชายผู้ร่ำรวย เขามีอภิสิทธิ์เหนือทุกสิ่งและครอบครองทุกอย่างที่แอฟริกามีอยู่ แต่การครอบครองของเขาไม่รวมถึงสิ่งต่างๆ ที่เหลืออยู่ เมื่อภรรยา ลูกชาย และเมียเก็บทิ้งเขาไป หัวหน้าคนงานและพวกคนงานเริ่มไม่แยแสต่อหน้าที่การงาน และสุดท้าย แม้แต่ผืนดินก็แผดเผา เกิดความแห้งแล้ง เกิดน้ำท่วม ซึ่งได้ทำลายฟาร์มของเขาลงในที่สุด

6. Salman Rushdie’s Midnight’s Children, 1981

Saleem Sinai ถือกำเนิดขึ้นในโลกอย่างน่าอัศจรรย์ใจตอนเที่ยงคืนของวันที่ 15 สิงหาคม 1947 พอดิบพอดี เพราะมันคือห้วงเวลาที่อินเดียเป็นเอกราชจากอังกฤษ การถือกำเนิดของทารกน้อย Saleem ถือเป็นนิมิตหมายอันดี ในวาระพิเศษนี้เขาได้รับการต้อนรับสู่โลกจากนายกรัฐมนตรีเนห์รู แต่เหตุการณ์บังเอิญเรื่องการถือกำเนิดของ Saleem นี้ ส่งผลต่อชีวิตเขาอย่างไม่น่าเชื่อ เมื่อพบว่าเขามีอำนาจโทรจิตซึ่งทำให้สามารถติดต่อกับ “เด็กๆ แห่งเที่ยงคืน” (Midnight’s Children) อีก 1,000 คนที่ลืมตาดูโลกในชั่วโมงที่อินเดียเป็นเอกราช

นอกจากนี้ เขายังมีความสามารถพิเศษเกี่ยวกับการรับรู้กลิ่น ซึ่งทำให้ล่วงรู้ถึงภัยอันตรายที่จะมาเยือนได้ล่วงหน้า ชีวิตของ Saleem Sinai ดำเนินขนานไปกับโชคชะตาที่ผันเปลี่ยนของประเทศหลังได้รับเอกราชอย่างน่า อัศจรรย์ใจ…และเมื่อวันที่ 13 มิถุนายนที่ผ่านมา รายงานว่า ผลการโหวตลงคะแนนโดยนักอ่านอเมริกันตามหลังนักอ่านจากอังกฤษมาติดๆ โดยตอนนี้คะแนนโหวตจากทั่วโลกมีกว่า 5,000 คะแนนแล้ว และยิ่งใกล้วันตัดสิน คือในวันที่ 10 กรกฎาคม ก็จะยิ่งเข้มข้นขึ้นเรื่อยๆ

ทั้งนี้ คะแนน 1 ใน 3 ในตอนนี้มาจากนักอ่านในสหราชอาณาจักร ส่วนนักอ่านอเมริกันตามมาในอันดับสองที่ 29% นักอ่านในยุโรปมี 12% และนักอ่านจากเอเชีย 11% ที่เหลือเป็นคะแนนโหวตมาจากออสเตรเลีย แอฟริกา สาธารณรัฐไอร์แลนด์ อเมริกาใต้ และอเมริกากลาง ผู้ลงคะแนนโหวต 44% คือนักอ่านหญิง และ 54% คือนักอ่านชาย

เห็นกลไกการทำงานของรางวัลวรรณกรรมอันทรงเกียรติของโลกเช่นนี้แล้ว รางวัลวรรณกรรมบ้านเราคิดเห็นเช่นไรกันบ้างล่ะ?

เรื่อง : ศิวดี อักษรนำ

จัดโดยโครงการจัดประชุมวิชาการระดับชาติ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

1 สิงหาคม พ.ศ. 2551

08.00 - 08.30 น.
ลงทะเบียน

08.30 - 08.45 น.
พิธีเปิดการประชุม โดย อธิการบดีมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

08.45 - 09.40 น.
ปาฐกถาเปิดงาน โดย รศ.ดร.ดวงมน จิตร์จำนงค์ เมธีวิจัยอาวุโส

09.40 - 09.50 น.
พักรับประทานอาหารว่าง

09.50 - 12.30 น.
การอภิปรายเรื่อง “พัฒนาการของวรรณกรรมวิจารณ์ไทย: จากวรรณกรรมวิจารณ์แนวใหม่ (New Criticism) สู่แนวหลังสมัยใหม่ (Post modernism)”

วิทยากร:
ศ.ดร. รื่นฤทัย สัจจพันธุ์
รศ.ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์
ดร. สุรเดช โชติอุดมพันธ์

ผู้ดำเนินรายการ:
ดร. วีระวัฒน์ อินทรพร

12.30 - 13.15 น.
พักรับประทานอาหารกลางวัน

13.15 -15.00 น.
การอภิปรายเรื่อง “พัฒนาการของวรรณกรรมวิจารณ์ไทย: จากวรรณกรรมวิจารณ์แนวใหม่ (New Criticism) สู่แนวหลังสมัยใหม่ (Post modernism)” (ต่อ)

วิทยากร:
อาจารย์ชมัยภร แสงกระจ่าง
ผศ.ดร.ธเนศ เวศร์ภาดา
รศ.ดร.สรณัฐ ไตลังคะ

ผู้ดำเนินรายการ:
อาจารย์เชิดชัย อุดมพันธ์

15.00 - 15.15 น.
พักรับประทานอาหารว่าง

15.00 - 15.15 น.
ประชุมกลุ่มย่อย : ระดมความคิด/แลกเปลี่ยนทรรศนะ

กลุ่มที่ 1 รศ.ดร.ดวงมน จิตร์จำนงค์, ผศ.ธัญญา สังขพันธานนท์ นำแลกเปลี่ยน
กลุ่มที่ 2 รศ.ดร.สรณัฐ ไตลังคะ, ผศ.ดร.ธเนศ เวศร์ภาดา นำแลกเปลี่ยน
กลุ่มที่ 3 รศ.ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์, ดร.สุรเดช โชติอุดมพันธ์ นำแลกเปลี่ยน
กลุ่มที่ 4 ศ.ดร. รื่นฤทัย สัจจพันธุ์, อ.ชมยภร แสงกระจ่าง นำแลกเปลี่ยน

19.00 - 21.00 น.
สนทนาใน “สภากาแฟ” กับ นักเขียนและนักวิจารณ์

2 สิงหาคม พ.ศ.2551

08.30 - 12.00 น.
เสวนาเรื่อง “วรรณกรรมวิจารณ์กับพัฒนาการของงานเขียน ?”

วิทยากร:
คุณชาติ กอบจิตติ
คุณไพฑูรย์ ธัญญา
คุณมนตรี ศรียงค์
คุณจรูญ หยูทอง

12.00 - 13.00 น.
พักรับประทานอาหารกลางวัน

13.00 - 14.00 น.
ปาฐกถาปิดการประชุม โดย ศ.ดร.เจตนา นาควัชระ

กำหนดจัดงาน
1-2 สิงหาคม พ.ศ. 2551

สถานที่จัดงาน
ณ ห้องประชุม โรงแรมธรรมรินทร์ธนา จังหวัดตรัง

ค่าลงทะเบียน
อาจารย์ นักวิชาการ และบุคคลทั่วไป คนละ 1,000 บาท
นิสิตนักศึกษา คนละ 500 บาท
(ค่าใช้จ่ายเบิกได้ตามระเบียบราชการ)

ผู้สนใจส่งใบสมัครพร้อมค่าลงทะเบียนไปยัง
คุณนงเยาว์ สุจริต
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี
อำเภอเมืองปัตตานี จังหวัดปัตตานี 94000

ภายในวันที่ 25 กรกฎาคม 2551

โทรศัพท์/โทรสาร
073-338064
086-3186147 อ.ดร.วิมลมาศ ปฤชากุล
081-6902026 อ.เชิดชัย อุดมพันธ์

เมื่อวันที่ 27 มิ.ย. 2551 ที่ผ่านมา ที่ร้าน ‘เล่า’ ร้านหนังสือ ย่านถนนนิมมานเหมินทร์ จังหวัดเชียงใหม่ วารสาร ‘อ่าน’ ได้จัดให้มีการเสวนาเรื่อง “พลังของการอ่าน เพดานของการวิจารณ์” นำการเสวนาโดย คำ ผกา นักเขียน/นักวิจารณ์ ผู้เคยมีผลงานเรื่อง “กระทู้ดอกทอง”, ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์ นักเขียน/นักวิจารณ์ จากผลงาน “อ่าน (ไม่) เอาเรื่อง” ดำเนินรายการโดย ผศ.ดร.ไชยันต์ รัชชกูล จากภาคประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ในวงเสวนา คำ ผกา ออกตัวว่าเป็นนักวิจารณ์เถื่อน “ที่ได้รับเรียกว่าเป็นนักวิจารณ์เพราะดันทะลึ่งไปเขียนกระทู้ดอกทอง โดยที่ไม่ได้รู้ทฤษฎีวรรณกรรม ทฤษฎีวิจารณ์ เขียนขึ้นมาด้วยความทะลึ่ง ด้วยความเป็นปมด้อยของตัวเองเพราะว่าหมั่นไส้พวกนางเอก มันสวยเราไม่สวย ทำไมมันต้องมาแย่งพระเอกจากเราไปตลอด”

การอ่านคือความฟุ่มเฟือยของชีวิต?

“แต่ทำไมนิยายที่ดูไม่มีคุณค่าพวกนี้มันกลับทำให้เรา อยู่กับหนังสือมาจนโต”

“พวกผู้ดีอังกฤษเขาก็ถือว่าการอ่านวรรณคดีเป็นแค่อาภรณ์ประดับตัว ไม่ได้เอาไว้ใช้ทำอะไรอยู่แล้ว เพราะถ้าคุณอยากเป็นผู้ดี คือคุณก็ ‘ไม่ต้องทำอะไร’ อยู่แล้ว โดยนิยามของผู้ดีคือคุณจงเป็นไอดอล ใครที่ ‘ทำอะไร’ ก็คือพวกกเฬวราก คือไพร่”

จากนั้นจึงมีการเปิดประเด็นโดย อาจารย์ไชยันต์ว่าการอ่านมันจะทำให้เกิดพลังอะไรได้จริงหรือไม่ เพราะมีคำตอบอยู่อีกอย่างหนึ่งคือ การอ่านมันไม่ได้มีส่วนช่วยอะไรเลย มีคนเคยบอกว่าการอ่านเป็นของฟุ่มเฟือย เหมือนที่เราไม่ได้กินชาก็ไม่เป็นไร

คำ ผกา เผยว่าเกิดและเติบโตมาในครอบครัวที่ไม่ได้มีบรรยากาศการอ่านอะไรเลย เวลาจะอ่านหนังสือต้องคลุมโปงแล้วเอาไฟฉายส่อง นอกจากหนังสือเรียนแล้ว หนังสือแนวอื่น ๆ ต้องห้ามหมดเพราะมันจะนำพาให้เด็กมีจินตนาการเตลิดเปิดเปิงรู้จักเรื่องรัก ใคร่ก่อนวัยอันควร แล้วที่บ้านพ่อแม่ก็ไม่ได้เรียนหนังสือก็เลยไม่มีคนมาคอยบอกว่าต้องแบบนี้นะ หนังสือสำหรับเด็กเป็นแบบนี้นะ ก็เลยโตมากับหนังสือพิมพ์ไทยรัฐกับนิยายเล่มละบาท เป็นหนังสือที่ผู้ใหญ่อ่านกัน มีนิยายรัก ๆ ใคร่ ๆ แล้วก็ที่ขายตามสถานีรถทัวร์ที่หน้าปกเป็นดารา ไม่เคยได้สัมผัสกับวรรณกรรมเยาวชนเลย

คำ ผกา พูดต่อว่า โดยส่วนตัวก็อ่านสิ่งเหล่านี้เพื่อความเพลิดเพลิน ไม่ได้คิดว่าเป็นความรู้ แต่ทำไมนิยายที่ดูไม่มีคุณค่าพวกนี้มันกลับทำให้เรา อยู่กับหนังสือมาจนโต

ด้าน ชูศักดิ์ ก็เล่าถึงประสบการณ์สมัยสอนหนังสือให้ฟังว่า เวลาสอนวรรณคดีอังกฤษอยู่ที่ธรรมศาสตร์นักศึกษาจำนวนหนึ่งก็มาบ่นว่า เรียนวรรณคดีไปทำไม ไม่เห็นเอาไปทำอะไรได้เลย เรียนก็ยาก ทำงานก็ไมได้เอาไปใช้ “อย่างเวลาสอน สอนเชคสเปียร์ แต่จบไปก็ไปเป็นแอร์ฮอสเตสเสียส่วนใหญ่ ก็ไม่รู้จะไป Quote เชคสเปียร์กับผู้โดยสารยังไง”

ชูศักดิ์ เผยต่อว่า ถ้าให้พูดประชด ๆ หน่อย คือจริง ๆ แล้ววรรณคดีเป็นวิชาฟุ่มเฟือยของชีวิต “พวกผู้ดีอังกฤษเขาก็ถือว่าการอ่านวรรณคดีเป็นแค่อาภรณ์ประดับตัว ไม่ได้เอาไว้ใช้ทำอะไรอยู่แล้ว เพราะถ้าคุณอยากเป็นผู้ดี คือคุณก็ ‘ไม่ต้องทำอะไร’ อยู่แล้ว โดยนิยามของผู้ดีคือคุณจงเป็นไอดอล ใครที่ ‘ทำอะไร’ ก็คือพวกกเฬวราก คือไพร่”

ชูศักดิ์ พูดตอบประเด็นเรื่องพลังของการอ่านว่า มันไม่ได้มีพลังอะไรแต่มันมีมูลค่าว่าคุณอ่านเพื่อจะแสดงตัวว่าเป็นผู้มี วัฒนธรรม เป็นผู้มีอารยธรรม “ซึ่งอันนั้นก็เป็นวันชื่นคืนสุขของโลกสิ่งพิมพ์ ในยุคนี้คงเปลี่ยนไปแล้ว การอ่านสิ่งพิมพ์อาจไม่ได้มีมูลค่าอะไร”

ในส่วนของ คำ ผกา ได้เล่าถึงประสบการณ์ส่วนตัวว่า สมัยที่ทำงานทั้งวันหรือตอนไปเป็นแม่ครัวที่เกียวโต ประเทศญี่ปุ่น ทำงานตั้งแต่แปดโมงเช้าถึงตีหนึ่ง มันอ่านอะไรไม่ได้เลยนอกจาก Hello เพราะ ไม่มีพลังจะมาใช้สมาธิกับการอ่านหนังสือยาว ๆ จึงยอมรับว่าการอ่านมันเป็นความฟุ่มเฟือยของชนชั้นที่มีเวลาว่างพอที่จะได้ อ่าน “ถ้าไม่เจอกับตัวเองก็คงไม่รู้ว่าทำไมเราถึงมีแรงอ่านได้แต่ Hello แล้วที่อ่านมันต้องมีดาวล้อมรอบด้วย วัน ๆ เรารู้แค่ว่าวิคตอเรีย เบคแฮม มันใส่ชุดอะไร ไปไหนกับสามีบ้าง”

ติดอาวุธทางความคิดด้วยการวิจารณ์และเพดานที่มองไม่เห็น

“ผมเคยคุยกับแท็กซี่คนหนึ่งเขาพูดถึงเรื่องการประท้วงที่กรุงเทพว่า เป็นได้ไหมว่าที่มีคนบอกว่านักการเมืองโกง เพราะมีคนอ้างว่าตำราเราเขียนไว้อย่างนั้น นั่นหมายความว่าการอ่านก็จะกลายเป็นการตีกรอบทางสังคมอย่างหนึ่ง”

“แต่การวิจารณ์ที่จะมีพลังทางปัญญาเราต้องยอมรับว่าคนเราเท่าเทียมกันก่อน พอคนเราไม่เท่าเทียมกัน คุณวิจารณ์ไม่ได้หรอก”

“คือคิดไม่ออกว่าจะมีหนังสือธรรมะวิจารณ์ในแมกกาซีนยังไง หรือน่าจะมีคอลัมน์วิจารณ์ตำราเรียนในแต่ละยุคสมัยได้ยังไง ถ้ามันไม่ได้เป็นงานวิจัยหรือวิทยานิพนธ์”

มี ผู้ฟังร่วมแลกเปลี่ยนคนหนึ่งแสดงความเห็นว่าการอ่านเป็นสิ่งที่มีมาตั้งแต่ ยุคสมัยมนุษย์ถ้ำแล้ว ก่อนที่กูเตนเบอร์กจะผลิตแท่นพิมพ์ตัวอักษร โดยส่วนตัวมองว่าโลกคือละคร แล้วการอ่านมันทำให้คนอ่านลอกเลียนแบบสิ่งที่ตัวเองอ่านเอาไปแสดงในชีวิต จริง “ผมเคยคุยกับแท็กซี่คนหนึ่งเขาพูดถึงเรื่องการประท้วงที่กรุงเทพว่า เป็นได้ไหมว่าที่มีคนบอกว่านักการเมืองโกง เพราะเขาอ้างว่าตำราเราเขียนไว้อย่างนั้น นั่นหมายความว่าการอ่านก็จะกลายเป็นการตีกรอบทางสังคมอย่างหนึ่ง”

ชูศักดิ์ ได้พูดถึงประเด็นที่ผู้ร่วมแลกเปลี่ยนต่อว่า การอ่านแบบที่ว่ามันเป็นการปลูกฝังความคิด ความเชื่อ ค่านิยม อุดมการณ์บางอย่าง ให้กับเรา ขณะที่ ‘การวิจารณ์’ จะเหมือนเป็นการติดอาวุธความคิดให้กับเรา ไม่ให้เราเชื่อตามคำพูดไปทั้งหมด จากประวัติศาสตร์การวิจารณ์วรรณกรรมในเมืองไทยก็มีการพยายามหลายชั่วอายุคน ในการที่จะทลายกรอบทำให้การวิจารณ์มีบทบาท

ชูศักดิ์ พูดต่อว่า แต่การวิจารณ์ในสังคมและวัฒนธรรมไทยมันมีบางอย่างที่เป็นเพดานที่มองไม่เห็น คอยกำกับว่าคุณวิจารณ์ไปมากกว่านั้นไม่ได้ โดยยกตัวอย่างกรณีสุนทรภู่ที่วิจารณ์บทกลอนของรัชกาลที่ 3 หรือตอนนั้นเป็นกรมหมื่นเจษฏาบดินทร์ บทที่เขียนว่า “น้ำใสไหลเย็นแลเห็นตัว ปลาแหวกกอบัวอยู่ไหวไหว” กรมหมื่นฯ ก็ให้สุนทรภู่ช่วยวิจารณ์หน่อย ต่อหน้าสุนทรภู่ก็ไม่ได้วิจารณ์อะไร แล้วพอตอนประชุมกวีมี ร.2 อยู่ด้วย สุนทรภู่ก็วิจารณ์ในที่ประชุมว่ามันขัด ๆ หู ไม่ค่อยลื่นหู แล้วก็เสนอเวอร์ชั่นใหม่ให้เป็น “น้ำใสไหลเย็นเห็นตัวปลา ว่ายแหวกปทุมมาอยู่ไหวไหว” ซึ่งรัชกาลที่ 3 ก็โกรธมาก เพราะเหมือนกับไปฉีกหน้าท่าน แล้วเมื่อรัชการที่ 3 ขึ้นครองราชย์ สุนทรภู่ก็กลัวราชภัยเลยต้องลาบวชไป

“นักวิจารณ์วรรณคดีหลายท่านเลยถือว่า การที่สุนทรภู่วิจารณ์ ร. 3 นี่คือบทวิจารณ์วรรณกรรมชิ้นแรกของประเทศไทย” ชูศักดิ์กล่าว “ผมจึงอยากเอากรณีนี้มาให้เห็นถึงเพดานบางอย่างในการวิจารณ์”

ชูศักดิ์บอกอีกว่าไม่ว่าเราจะวิจารณ์กันในแง่ของสุนทรียศาสตร์กันยังไง สุดท้ายแล้วการวิจารณ์มันก็เป็นเรื่องของอำนาจ ในตอนนั้นสุนทรภู่เป็นกวีหลวงเป็นกวีที่โปรดปราน ของ ร.2 แต่อำนาจก็ย้อนมาเล่นงานสุนทรภู่ตอน ร.3 ขึ้นครองราชย์ นอกจากนี้ยังได้ยกตัวอย่างกวีอิศรญาณ ที่มีอยู่ว่า “ของสิ่งใดเจ้าว่างามต้องตามเจ้า ใครเลยเล่าจะไม่งามตามเสด็จ” ตอนนั้นเป็นสมัย ร.4 แม้ในปัจจุบันนี้เราก็ยังคงอยู่ใน “ของสิ่งใดเจ้าว่างามต้องตามเจ้า ใครเลยเล่าจะไม่งามเท่าตามเสด็จ”

ชูศักดิ์กล่าวว่านี่เป็นเพดานที่มองไม่เห็น ทำให้เราสามารถวิจารณ์ได้ถึงจุด ๆ หนึ่ง พอพ้นจุด ๆ นั้นไปจะวิจารณ์ไม่ได้ ซึ่งขัดกับหลักวิจารณ์ เราเคยเชื่อว่าการวิจารณ์ที่จะมีพลังได้คือการวิจารณ์ที่มีพลังทางปัญญา แต่การวิจารณ์ที่จะมีพลังทางปัญญาเราต้องยอมรับว่าคนเราเท่าเทียมกันก่อน พอคนเราไม่เท่าเทียมกัน คุณวิจารณ์ไม่ได้หรอก พอคุณวิจารณ์ไม่ได้มันก็จะออกมาเป็นแบบนี้ ยกตัวอย่างการวิจารณ์ในวงวิชาการของตะวันตก จะเรียกแต่ชื่อ ไม่เรียกว่าอาจารย์ จะเรียกเป็นมิสเตอร์อันนั้นอันนี้ไป แต่ในสังคมเราเหมือนเราเอาเรื่องของอำนาจเข้าไปกำกับในลักษณะหนึ่ง “โดยสำหรับผมแล้ว การวิจารณ์ที่จะเกิดพลังทางปัญญาได้นั้น จะต้องยอมรับเสียก่อนว่าผู้วิจารณ์และผู้ถูกวิจารณ์ เท่าเทียมกัน ถ้าไม่ยอมรับอันนี้ ไม่มีพื้นฐานอันนี้ คุณโปรโมทเท่าไหร่ ให้ทุนวิจัยไปอีก 20 ปี พลังทางปัญญามันจะขึ้นมาได้แค่ระดับหนึ่ง แต่จะมีเพดานบางอย่างที่ทำให้ทะลุไปไม่ได้”

ในส่วนของ คำ ผกา ได้นำเสนอเรื่องเพดานของการวิจารณ์ในระดับที่ใกล้ตัวเข้ามาหน่อย โดยเล่าว่าช่วงที่ยังคงเป็นนักวิจารณ์เถื่อนออกมาวิจารณ์เรื่อง “ข้างหลังภาพ” ด้วยความทะลึ่งเป็นการส่วนตัว โดยไม่ได้คิดอะไร ศรีบูรพาก็ตายแล้วคงไม่ต้องกลัวอะไร จะเขียนวิจารณ์ยังไงก็ได้ แต่พอขยับมาถึงนักเขียนรุ่นใหม่ เรื่องความสัมพันธ์กับคนอื่นก็อาจกลายเป็นเพดานได้ เพดานไม่จำเป็นต้องเป็นอำนาจของคนที่สูงกว่าเสมอไป “พอเจอคนนู้นก็พี่ คนนี้ก็น้อง มันทำให้เราเริ่มมองว่าความเมตตามันอยู่ตรงไหน ความที่จะรอให้เขามีวุฒิภาวะมากกว่านี้แล้วค่อยตัดสินเขาไหม หรือพอเราเริ่มเขียนหนังสือแล้วจำเป็นต้องเลี้ยงชีวิตด้วยการเขียนแล้วเห็น ว่าสำนักพิมพ์นี้ทำอะไรไม่เข้าท่า เราจะวิจารณ์มันดีไหม ถ้ามันไม่พิมพ์หนังสือเราอีกจะทำยังไง อันนี้เป็นเพดานที่ไม่ซับซ้อน”

คำ ผกา บอกอีกว่า เวลาที่เราวิจารณ์ เราจะอยู่กับแค่การวิจารณ์วรรณกรรมแล้วก็มีหลักการของสุนทรียศาสตร์ หรืออาจจะไปถึงขั้นสังคม ค่านิยม หลังอาณานิคมอะไรไปอีกหลาย ๆ ทฤษฎี แต่เรากลับคิดว่างานบางอย่างมันเป็นงานที่เราไม่จำเป็นต้องตั้งคำถามแล้ว แล้วก็จะไม่วิจารณ์มันไปโดยปริยายเช่น หนังสือที่เราคิดว่าเป็นตำรา หนังสือธรรมะ “คือคิดไม่ออกว่าจะมีหนังสือธรรมะวิจารณ์ในแมกกาซีนยังไง หรือน่าจะมีคอลัมน์วิจารณ์ตำราเรียนในแต่ละยุคสมัยได้ยังไง ถ้ามันไม่ได้เป็นงานวิจัย หรือวิทยานิพนธ์”

“งานบางอย่างที่ไม่ได้ถูกวิจารณ์เพราะเราถือว่ามันเป็นการบอกกล่าวข้อเท็จจริง แต่งานที่เราจะวิจารณ์ได้เราจะวิจารณ์ในส่วนที่เป็นอารมณ์ความรู้สึก ไม่ใช่ กขคง. ขยายได้ต่อไปไม่มีที่สิ้นสุด” คำ ผกา กล่าว

รศ.สายชล สัตยานุรักษ์ จากภาควิชาประติศาสตร์ ที่ร่วมฟังการเสวนาออกมาแสดงความเห็นว่า ใน สังคมเรามันมีเรื่องของอำนาจอยู่จริง จึงมีการกำหนดว่าอะไรบ้างที่ยอมให้อ่าน อะไรบ้างที่ไม่ยอมให้อ่าน ถ้ามันมีเสรีภาพว่าถ้าใครอยากเสนออะไรออกมาให้อ่านก็ทำได้หมด เช่น พอหนังสือฝ่ายซ้ายออกมาก็ไม่ถูกเบียดขับออกไป ถ้าแบบนี้พออ่านแล้วมันจะวิจารณ์ความรู้ต่าง ๆ ในตัวของมันเอง